CHE TRỞ NHỮNG MÙA LỚN KHÔN
Tự sự về công tác chủ nhiệm ở trường nội trú
(Nhân kỷ niệm 70 năm thành lập Trường PTDTNT THPT tỉnh Điện Biên)

                Tác giả: Cô giáo Phạm Thị Lan Hương

            Tổ Văn -Tin, Trường PTDTNT THPT tỉnh Điện Biên.

Bảy mươi năm, phấn trắng vẫn thơm nồng,

Một mái trường ươm mầm bao ước vọng.

Tôi giữ lại những đêm dài nội trú,

Bằng tiếng “cô ơi…” rất khẽ trong lòng.

ảy mươi năm - một chặng đường đủ dài để Trường PTDTNT THPT tỉnh Điện Biên trở thành ký ức chung của bao thế hệ. Trong dòng chảy ấy, mỗi thầy cô đến rồi đi đều đóng góp một nét nhỏ vào diện mạo nhà trường: nề nếp, truyền thống, bản lĩnh và khát vọng vươn lên. Với tôi, công tác chủ nhiệm ở môi trường nội trú không chỉ là “quản một lớp”, mà là đồng hành với một tập thể đang lớn lên từng ngày - cả trong giờ học lẫn những khoảnh khắc rất đời thường sau cánh cửa ký túc.

Nếu giảng dạy là công việc trên bục giảng, thì chủ nhiệm là cuộc sống phía sau bảng viết. Ở trường nội trú, lớp học không kết thúc khi tiếng trống tan tiết vang lên. Các em còn gặp nhau trong giờ tự học, trong bữa cơm tập thể, trong những lần trực nhật, trong nếp sinh hoạt chung... Ở đó, thầy cô chủ nhiệm vừa là người dẫn đường, vừa là người kết nối, vừa là chỗ dựa như người thân của học trò giữa những ngày xa nhà.

Tôi vẫn nhớ những ngày đầu nhận lớp. Có em rụt rè đến mức khi được hỏi chỉ khẽ gật. Có em mang nỗi nhớ nhà giấu trong chiếc chăn mỏng và những đêm quay mặt vào tường. Có em mạnh mẽ nhưng bốc đồng, dễ va chạm. Mỗi em một hoàn cảnh, một tính cách, một thế giới riêng cần được lắng nghe. Tôi hiểu: Chủ nhiệm bắt đầu từ việc nhận ra phía sau mỗi biểu hiện là một nguyên nhân, phía sau mỗi lỗi sai là một nhu cầu được hướng dẫn.

Ở nội trú, nề nếp là nền tảng. Nề nếp không để ràng buộc, mà để tạo khuôn khổ an toàn cho các em tập tự lập và biết tôn trọng tập thể. Giờ giấc, vệ sinh, kỷ luật phòng ở, cách ứng xử, tất cả đều cần kiên trì và nhất quán. Nhưng nề nếp chỉ bền khi đi cùng sự ấm áp. Bởi vậy, tôi luôn cố gắng cân bằng giữa kỷ luật và thấu hiểu; nhắc nhở rõ ràng nhưng không làm tổn thương; nghiêm túc nhưng không lạnh lùng.

Có những buổi đêm nội trú, sân trường đã vắng, chỉ còn ánh đèn hành lang. Một học trò nữ gõ cửa phòng trực của giáo viên, nói rất khẽ: “Cô ơi, em không ngủ được…”. Chỉ một câu như thế đủ khiến tôi hiểu: Đôi khi chủ nhiệm là ngồi xuống, nghe các em kể về nỗi nhớ nhà, áp lực học tập, hay một mâu thuẫn nhỏ mà các em thấy như “to lắm”. Không phải lúc nào tôi cũng có lời khuyên hoàn hảo, nhưng sự có mặt đúng lúc, thái độ bình tĩnh và tôn trọng lại có thể giúp các em bình tâm và tự tìm ra cách đi tiếp.

Trong lớp nội trú, xung đột là điều khó tránh, chuyện mượn đồ, chuyện trực nhật, chuyện nói chuyện sau giờ tắt đèn… Nếu không được hướng dẫn, những điều nhỏ có thể thành mâu thuẫn lớn. Tôi tập cho lớp một thói quen, khi có xung đột, trước tiên là lắng nghe từng bên, sau đó thống nhất cách ứng xử và cam kết thực hiện. Tôi nhận ra một lời xin lỗi đúng lúc, một cái bắt tay chân thành có thể giải cứu cả bầu không khí. Và quan trọng hơn, các em học được cách chịu trách nhiệm với lời nói và hành vi của mình.

Tôi cũng cố gắng tạo ra một môi trường lớp học tích cực, nơi học sinh cảm thấy mình có giá trị. Trong sinh hoạt lớp, bên cạnh việc nhắc nhở, chúng tôi dành thời gian ghi nhận như: một bạn đã dám phát biểu, một bạn đã tiến bộ trong tự học, một bạn đã biết nhường nhịn... Những lời khen nhỏ, nhưng đúng lúc, đôi khi trở thành động lực lớn, nhất là với học sinh xa gia đình, rất cần được công nhận và khích lệ.

Điều khiến tôi trăn trở nhất là câu chuyện tâm lý học đường. Tuổi 16 -17 là tuổi nhiều biến động: Áp lực thành tích, thay đổi cảm xúc, nhu cầu khẳng định bản thân, những tổn thương đôi khi âm thầm. Vì vậy, chủ nhiệm không thể chỉ “quản”, mà phải biết “chăm”. Chăm không chỉ bằng lời khuyên, mà bằng việc xây dựng kênh chia sẻ an toàn, tạo nhịp sinh hoạt hợp lý, phối hợp với quản sinh nội trú, đoàn trường, giáo viên bộ môn và phụ huynh để hỗ trợ kịp thời, đúng cách.

Trong hành trình ấy, tôi biết ơn tập thể nhà trường, nơi mỗi vấn đề của học sinh không phải gánh nặng của riêng một người. Sự phối hợp đồng bộ giúp chúng tôi xử lý tình huống thấu đáo hơn, và cũng giúp học sinh cảm nhận được rằng, các em luôn có người đồng hành. Nhìn lại, điều quý nhất không nằm ở những con số hay thành tích, mà ở sự trưởng thành. Các em tự quản tốt hơn, biết xin lỗi, biết động viên nhau, biết đứng dậy sau vấp ngã và đi tiếp bằng bản lĩnh.

Nhân kỷ niệm 70 năm thành lập trường, tôi càng thấm thía ý nghĩa của hai chữ: Truyền thống.  Truyền thống không chỉ là những mốc son, mà là tinh thần được nuôi dưỡng qua từng lớp học, từng buổi trực nội trú, từng cuộc trò chuyện lặng thầm giữa thầy cô và học trò. Công tác chủ nhiệm có thể không rực rỡ như sân khấu lễ hội, nhưng lại là dòng chảy bền bỉ giữ nhịp cho nhà trường: Nề nếp - Tình thương - Niềm tin. 

Mai các em đi, mang theo trời xanh biếc,

Mang nề nếp làm hành trang đầu đời.

Bảy mươi năm - trường vẫn là ngọn lửa,

Cháy âm thầm mà ấm mãi đường xa

Hình ảnh: Cô giáo chủ nhiệm Phạm Thị Lan Hương cùng 06 em học sinh của lớp chủ nhiệm được kết nạp Đảng năm học 2024 - 2025.